Mauzoleum rodziny Yorck von Wartenburg

Kaplica pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego

 

Mauzoleum to monumentalny grobowiec w formie budowli o bogatym wystroju architektonicznym. Pierwszym znanym mauzoleum jest wybudowany w IV wieku p.n.e.  grobowiec króla Mauzolosa w Halikarnasie. Od imienia tego króla pochodzi nazwa wzorowanych na jego grobowcu późniejszych obiektów tego typu.

Grobowiec rodziny Yorck von Wartenburg położony jest w kompleksie parkowo-leśnym niecałe 300 metrów od pałacu. Zostało wybudowane na zlecenie właściciela oleśnickich dóbr, hrabiego Hansa Ludwiga Dawida Yorcka von Wartenburg.

Projekt mauzoleum przypisuje się znakomitemu, niemieckiemu architektowi i malarzowi – Karlowi Friedrichowi Schinkel, chociaż w innych materiałach podaje się, że projekt oleśnickiego mauzoleum wykonał inny niemiecki architekt – Carl Ferdinand Langhans, który zaprojektował m.in. wrocławską operę. Budowę mauzoleum rozpoczęto latem 1828 roku pod kierunkiem radcy budowlanego Juliusa Schultze. Prace ukończono w 1829 roku
.

Kaplica grobowa reprezentuje, często stosowany w architekturze cmentarnej w XIX wieku, typ neogotyckiej ośmiobocznej budowli o średnicy około 9 metrów. Zbudowana jest z cegły. Wysoki cokół jest licowany piaskowcem. Wcześniej na samym szczycie ocynkowanego dachu znajdował się żeliwny, złocony krzyż (obecnie niestety tylko żelazny), którego ramiona o rozpiętości 90 cm wskazywały wschód i zachód.  Do mauzoleum prowadzą ciężkie, dwuskrzydłowe kute drzwi, autorstwa wrocławskiego mistrza ślusarstwa – Plassa
.

Nad wejściem do mauzoleum znajduje się pięciopolowy herb hrabiowski rodziny Yorck von Wartenburg. Dla podkreślenia zasług dla kraju w polu pierwszym i czwartym znajduje się czarny pruski orzeł, a w polu drugim i trzecim znajdują się pionowe miecze ujęte w skrzyżowane dołem wieńce laurowe – symbol chwały żołnierskiej. Tarczę zwieńcza dziewięciopałkowa korona hrabiowska. Nad koroną znajdują się trzy hełmy turniejowe – czarny orzeł, głowa lwa i miecz w wieńcu laurowym. Całą tarczę podtrzymują lew i jednorożec. Pod tarczą znajduje się wstęga z łacińską sentencją NEC CUPIAS, NEC METUAS, co w wolnym tłumaczeniu znaczy: „nie miej pragnień ani strachu” lub „nie pożądaj ani nie lękaj się”. Herb ten, wszystkie rozety i inne ozdoby zrobione są z mosiądzu i pochodzą z odlewni w Gliwicach.

W 1830 roku w mauzoleum został pochowany feldmarszałek Hans Ludwig Dawid Yorck von Wartenburg, pierwszy właściciel oleśnickich dóbr. Koło jego sarkofagu ustawiono trumny wcześniej zmarłych członków rodziny. W sumie w krypcie grobowej pochowanych jest piętnastu członków rodziny Yorck. Natomiast wokół mauzoleum zostało pochowanych kolejnych czterech członków rodziny
.

Do II wojny światowej mauzoleum cieszyło oko swoimi klasycznymi proporcjami, niestety po wkroczeniu wojsk sowieckich, mauzoleum została zniszczone i splądrowane. W 1993 roku z funduszy wojewódzkiego konserwatora zabytków i współpracy polsko-niemieckiej odbudowano mauzoleum. W dniu 5 października 1993 roku mauzoleum zostało uroczyście poświęcone przez ówczesnego arcybiskupa wrocławskiego Kardynała Henryka Gulbinowicza w obecności hrabiego Paula, potomka panujących, władz polsko-niemieckich, przedstawicieli Kościoła Ewangelickiego. Wtedy hrabia Paul Yorck von Wartenburg powiedział: „mauzoleum moich przodków staje się miejscem poświęconym, które dzięki życiu kapłana Maksymiliana Kolbe staje się symbolem życia chrześcijańskiego. […] Poświęcona Mu kaplica staje się nieustaną zachętą do Miłości Bożej, która w swej istocie zawiera także miłość do bliźniego, gdyż Bóg to pojednanie wszelkich przeciwieństw.” Od tamtej pory mauzoleum jest kaplicą  pod wezwaniem świętego Maksymiliana Marii Kolbego.

W mauzoleum rodziny Yorck von Wartenburg – kaplicy św. Maksymiliana Marii Kolbego odprawiane są msze święte dwa razy do roku, tj. w dniu 14 sierpnia – wspomnienie św. Maksymiliana oraz w dniu 2 listopada – Dzień Zaduszny
.

Opracował: Adam Krasicki we współpracy z Joanną Karkoszka.
(korzystałem z przemówienia hrabiego Paula Yorcka z dnia 6 października 1993 roku w mauzoleum w Oleśnicy Małej, książki Marka Perzyńskiego pt. „Dolnego Śląska skarby, osobowości i cuda” – Wrocław 2003 oraz z artykułu Stanisława Borkowskiego pt. „Pruski Pogromca Napoleona”, który ukazał się w Magazynie Historycznym „Mówią Wieki" 2/2002).

Via Regia

via_regia.jpg